Dây loa và dây tín hiệu có vai trò rất quan trọng, nhưng một số bạn chơi âm thanh hi-fi chưa quan tâm đúng mức.

Lựa chọn dây chính xác sẽ đem lại cho bạn chất lượng tốt nhất của bộ dàn. Ngược lại, những bộ dây tồi hoặc không thích hợp sẽ giới hạn tiềm năng hệ thống của bạn. Biết cách chọn lựa dây hợp lý sẽ đem lại chất lượng âm thanh tối ưu và chi phí tối thiểu.

Làm sao để chọn lựa dây loa và dây tín hiệu?

Trên lý thuyết, một hệ thống hi-fi hoàn hảo, bao gồm cả thiết bị, loa và dây nối, sẽ có chất âm cân bằng và trung thực. Nhưng thực tế, mỗi thiết bị âm thanh đều có chất âm riêng của nó, bằng cách chọn lựa dây loa và dây tín hiệu thích hợp, bạn có thể đem lại sự cân bằng cho hệ thống của mình. Ví dụ, nếu hệ thống của bạn có chất âm sáng và quá chi tiết, một bộ dây với chất âm trầm sẽ giúp giảm bớt tiếng treble chói gắt và giúp giảm bớt tiếng treble chói gắt và giúp bạn thưởng thức âm nhạc thoải mái hơn. Nếu tiếng trung thiếu thuyết phục, bạn nên chọn dây nối có chất âm hướng về phía trước.

Lựa chọn dây loa và dây tín hiệu có thể coi là bước cuối cùng giúp bạn hoàn thiện hệ thống của mình. Tuy nhiên, chúng không thể nào làm thay đổi hoàn toàn chất âm trong hệ thống của bạn. Chẳng hạn nếu bạn có một ampli công suất với trở kháng đầu ra cao, đấu với một cặp loa độ nhạy thấp và đòi hỏi “ăn dòng” nhiều thì tiếng bass chắc chắn sẽ bị mềm, và độ động bị gò bó. Thay đổi dây loa có thể giúp cải thiện phần nào vấn đề này, nhưng không phải hoàn toàn, và cách giải quyết tận gốc tốt nhất là bạn nên tìm một cặp ampli-loa tương thích với nhau hơn. Hãy nhớ rằng dây loa và dây tín hiệu không thể nào làm thay đổi hoàn toàn âm thanh – những cặp dây tốt hơn chỉ đơn thuần là ít hoặc không can thiệp làm xấu đi chất âm thôi. Muốn có âm thanh hay, bạn hãy bắt đầu bằng một hệ thống có chất lượng, đã được lựa chọn kỹ lưỡng, và dựa trên hệ thống đó, chọn những bộ dây phù hợp nhằm khai thác tối đa tiềm năng từ hệ thống sẵn có của bạn.

Một hệ thống hi-fi thông thường cần ít nhất một cặp dây loa (hoặc hai cặp khi đấu bi-wiring), một cặp dây tín hiệu nối giữa preamp và ampli công suất, và vài cặp dây khác giữa các thiết bị nguồn (turntable hoặc đầu CD v.v.) với preamp. Nếu bạn dùng ampli loại tích hợp thì bạn không cần phải quan tâm tới dây nối giữa preamp và ampli.

Một khi bạn đã cảm nhận được chất âm mà hệ thống của mình đem lại là như thế nào, hãy lập một danh sách các loại dây mà bạn cần, và chiều dài của chúng. Dây không nên quá dài, nhưng phải vừa đủ để phòng khi bạn cần di chuyển loa, preamp hay các thiết bị khác. Nói chung, sau khi đo khoảng cách cần thiết giữa các thiết bị, nên bổ sung thêm khoảng 50cm cho chắc chắn.

Dây tín hiệu thường có độ dài chuẩn là 1m,1,5m hoặc 2m. Chừng đó thường là đủ để đấu thiết bị nguồn với preamp, nhưng đôi lúc không đủ để đấu preamp với ampli. Tất nhiên, cũng có những bộ dây dài hơn được chế tạo riêng cho những trường hợp đó. Tương tự, dây loa thường dài từ 2,5 đến 3m, tất nhiên cũng có nhiều độ dài khác cho bạn lựa chọn. Nếu không thành thạo và khéo tay, tốt hơn hết bạn nên để nhà sản xuất hoặc nhà phân phối dây thực hiện quá trình hàn các đầu nối vào dây cho chuẩn xác. Với những bạn khéo tay, thì cũng có thể tự mình hàn lấy.

Bạn nên để dành tiền cho những bộ dây quan trọng. Nên ưu tiên dây tín hiệu đấu các thiết bị nguồn mà bạn hay nghe nhất. Ví dụ, nếu bạn thường nghe đĩa CD, bạn nên dành nhiều tiền cho dây tín hiệu giữa đầu CD với preamp hơn là tuner với preamp. Dây nối giữa preamp và ampli công suất cũng có vai trò rất quan trọng. Đừng quên rằng dây tốt sẽ có lợi cho mọi thiết bị.

Hầu hết các cửa hàng hay nhà phân phối sẽ cho bạn mang vài bộ dây về nhà để đấu thử với hệ thống của mình. Sau khi nghe kỹ, bạn giữ lại cái mình muốn, và gửi trả lại những bộ còn lại. Đừng quên xem xét cả dây rẻ tiền lẫn dây đắt tiền – đôi lúc bạn sẽ gặp phải những bộ dây chất lượng cao, hoặc đơn giản là phù hợp với hệ thống của bạn, với mức giá rẻ hơn nhiều so với các mẫu dây thuộc hàng “top” mà âm thanh cũng không khá hơn bao nhiêu.

Nếu bạn mới bắt tay đầu tư xây dựng một hệ thống mới, lựa chọn dây sẽ khó khăn hơn nhiều so với việc thay dây nối trong một hệ thống sẵn có. Đó là bởi mỗi kiểu kết hợp giữa dây loa – dây tín hiệu lại đem lại kết quả khác nhau. Bạn cũng không có gì làm chuẩn để đánh giá xem đấu như thế này là hay hay dở. Cách tốt nhất là nên tham khảo ý kiến của người quen hoặc nhà phân phối, rồi so sánh thử cặp dây mà họ khuyên bạn dùng với vài ba mẫu dây của các hãng khác.

Cấu trúc của dây loa và dây tín hiệu

Dây loa và dây tín hiệu đều gồm ba thành phần chính: phần sợi kim loại dẫn tín hiệu, phần vỏ bọc cách điện và đầu nối dây. Sợi dẫn kim loại có nhiệm vụ dẫn tín hiệu âm thanh, vỏ cách điện là phần vật liệu cách điện xung quanh các sợi dẫn và lớp vỏ bên ngoài và các đầu nối bằng kim loại dùng nối tới thiết bị. Mỗi thành phần đó đều có ảnh hưởng nhất định tới đặc tính âm thanh của một bộ dây.

Sợi dẫn thường được làm từ dây đồng có độ tinh khiết cao, gọi là đồng “6 số 9” (độ tinh khiết tới 99.9999%). Một số dây lại dùng lõi đồng mạ bạc, hoặc thậm chí bạc tinh khiết làm sợi dẫn. Dĩ nhiên chúng có giá cao hơn nhiều, và thường có chất âm khác so với dây bằng đồng.

Lớp vỏ cách điện được bao quanh sợi dẫn và chiếm phần lớn thể tích dây. Vật liệu cách điện này cũng có ảnh hưởng tới âm thanh – cùng một loại conductor, với các loại vỏ cách điện khác nhau, do hằng số điện môi và đặc tính lý-hóa khác nhau đem lại chất âm khác nhau cho sợi dẫn. Các hợp chất thường được dùng để làm cách điện trong các bộ dây hi-fi, hi-end ngày nay bao gồm PVC, polyethylene, polypropylene, và kể cả Teflon trong những bộ dây đắt tiền.

Đầu nối bằng kim loại ở hai đầu dây cũng là một phần trên đường tín hiệu, và đương nhiên đầu jack chất lượng cao là rất quan trọng đối với một bộ dây tốt. Diện tích bề mặt tiếp xúc giữa đầu cắm của dây và jack của thiết bị phải lớn, và dây đấu phải chắc chắn. Đầu nối RCA thỉnh thoảng còn có những đường xẻ/cắt ở chính giữa, giúp đầu vào jack chặt hơn. Một số đầu RCA khác thì có cơ chế vặn để khóa chặt dây vào thân máy.

Mỗi loại dây lại có cấu trúc khác nhau: sợi dẫn đơn loại to hoặc nhiều sợi nhỏ li ti, xoắn lại hay để thẳng song song với nhau, có đệm khí hay đệm dầu, dây tròn hay dây dẹt v.v.. Cách thức bố trí lõi và vỏ khác nhau ở từng loại dây tạo nên cấu trúc của dây nối. Nhiều người cho rằng cấu trúc của dây còn quan trọng hơn cả chất liệu làm nên các thành phần làm nên bộ dây đó. Cấu trúc dây có ảnh hưởng tới tương tác điện trường giữa dây với bên ngoài, và giữa bản thân các sợi dây với nhau. Các nhà thiết kế dây nối phải quan tâm tới tất cả những vấn đề đó khi muốn chế tạo một bộ dây loa hay dây tín hiệu tốt nhất.

Nên dành bao nhiêu tiền cho dây loa và dây tín hiệu?

Giá thành của một bộ dây thường phản ánh chi phí sản xuất ra chúng. Tuy nhiên, còn có yếu tố tương thích với bộ dàn nên không phải bao giờ dây đắt tiền nhất cũng là tối ưu cho bộ dàn của bạn. Thậm chí, nói một cách

đơn giản, nhiều bộ dây siêu đắt chưa chắc đã xứng giá với giá tiền mà bạn đầu tư.

Và tất nhiên, cũng có nhiều bộ dây siêu đắt nhưng đáng giá, đặc biệt khi chúng được dùng trong hệ thống hi-end tương đương. Bạn không nên dùng những cặp dây có giá trên trời với một hệ thống bình dân, và ngược lại. Đôi lúc, nhiều nhà sản xuất có những sản phẩm thực sự tốt và rất đắt tiền dành cho những ai không quan tâm tới vấn đề tiền bạc, nhưng chủ yếu họ phải kiếm lợi nhuận từ các bộ dây có giá rẻ và trung bình. Khi đi mua dây, đừng bao giờ bỏ qua việc thử các cặp dây giá thấp, cho dù bạn sẵn sàng đầu tư nhiều tiền.

Bởi mỗi hệ thống âm thanh đều khác nhau, chúng tôi không thể nào hướng dẫn cụ thể cho bạn biết là nên dùng cặp dây nào và nên dành bao nhiêu tiền cho dây, tất cả phải qua thử nghiệm của bạn. Nhưng có một quy tắc tương đối là bạn nên dành tối thiểu 5% và tối đa khoảng 20% tổng chi phí hệ thống để mua dây. Tất nhiên, đây chỉ có tính chất tham khảo, và đừng nghĩ rằng bạn sẽ dễ dàng tìm được một bộ dây thích hợp. Quan trọng nhất vẫn là bước nghe thử - bạn phải nghe thử nhiều bộ dây của nhiều hãng khác nhau, với chính hệ thống của mình, và với nhiều thể loại nhạc khác nhau, đặc biệt với thể loại nhạc bạn thích. Nỗ lực này của bạn sẽ được đền đáp bằng những bộ dây loa và dây tín hiệu có chất âm phù hợp với hệ thống của bạn, với mức giá hợp lý.